Seizoen 2026 / 2027

Toen Constantijn in 312 de macht in het Romeinse Rijk veroverd had, maakte hij per decreet een einde aan de christenvervolgingen en voerde hij godsdienstvrijheid in voor al zijn onderdanen voor elke religie.

Waarom? Deed Constantijn dit als handige machtspoliticus om via de kerk alleenheerser te worden?nbsp; Was hij een échte Christen, of gebruikte hij de godsdienst voor eigen gewin? En is vanaf toen de kerk wel of niet verworden tot een religieuze machtsorganisatie?

Hoe is dit gegaan? In het jaar 312 veroverde Constantijn met de slag bij de Milvische brug, vlakbij Rome, de macht over het West-Romeinse Rijk.  Een paar maanden later, in het jaar 313, vaardigde hij, samen met Licinius, de keizer van het Oost-Romeinse Rijk, het Edict van Milaan uit. Daarmee werd er godsdienstvrijheid in het hele Romeinse Rijk afgekondigd. Het christendom kreeg daardoor de kans zich te ontwikkelen tot een machtige kerkelijke organisatie. Dat werd nog versterkt doordat Constantijn zelf zich aansloot bij de kerk en met grote sommen geld de bouw van vele kerkgebouwen mogelijk maakte. Bovendien gaf hij de kerk allerlei faciliteiten om haar organisatorische structuur te kunnen uitbouwen. Toen Constantijn in het jaar 324 zijn medekeizer Licinius ook verslagen had, was hij alleenheerser over Europa, het Midden-Oosten en Noord Afrika. Daarmee gaf hij aan de kerk bijna onbegrensde mogelijkheden om zich te ontplooien. Lang werd Constantijn bewonderd als de held die definitief had afgerekend met de christenvervolgingen van de eerdere Romeinse keizers. En omdat dankzij hem het christendom nu eindelijk écht de wereld kon veroveren.

Evaluatie: Maar is de kerk toen niet in een val getrapt en een mooi middel geworden voor machthebbers om hun onderdanen via die kerk onder de duim te houden? Was niet de hoogste kerkleider, de Paus, vaak ook een oorlog voerend wereldlijk heerser?

Rond 1850 publiceerde de zeer invloedrijke historicus Jacob Burckhardt een boek waarin hij Constantijn beschrijft als een niets ontziend machtspoliticus en potentaat die het christendom en de kerk misbruikte om zelf alle macht in handen te krijgen.

In de Oosters Orthodoxe kerken daarentegen geldt Constantijn als een heilige.

Levenskunst is volgens mij het vermogen in vrede te leven met onszelf en anderen. Nu kan het leven op vele manieren geleefd worden en levenskunst zal dan ook niet voor iedereen hetzelfde betekenen. Toch ga ik in deze lezing op zoek naar wat voor ieder mens in min of meerdere mate geldt. Daarvoor ga ik te rade bij grote leraren van de mensheid en bij verschillende religies en tradities: welke wegen naar vrede wijzen zij? Centraal staat daarbij de vraag waar onze éigen mogelijkheden liggen om de weg naar vrede te vinden en te gaan. Daarbij is het mijn overtuiging dat wat wezenlijk goed is voor onszelf, ook goed is voor de wereldvrede.

Dirk van de Glind (1959) stond vele jaren voor de klas als docent Levensbeschouwelijke Vorming in het voortgezet onderwijs en heeft mede daardoor de kans gehad rond te kijken in de schatkamers van de menselijke geest. In zijn boeken en publicaties geeft hij zijn visie op het leven in helder en prettig leesbaar proza weer. Lezingen lardeert hij met beeld en geluid, prikkelende stellingen, humor, anekdotes en wijsheden uit alle windrichtingen. Zijn gesprekken met Annemiek Schrijver in "De Verwondering" en Jurjen ten Brinke in "Bid, bedank en bewonder" oogstten veel waardering

Het Schrijverscafé is ontmoeting tussen schrijvers, lezers en toekomstige schrijvers.

Deze avond is het onderwerp: Emigratie na de Tweede Wereldoorlog. Schrijver Wim Drost gaat met u in gesprek over hoe het emigratieproces toen verliep en hoe dat ging in zijn familie. Aan de hand van zijn familieverhaal heeft hij de roman Met de bakfiets naar Canada geschreven.

Het belooft een levendige avond te worden.

‘Kan je de vele Kerstverhalen eigenlijk in categorieën indelen?

Daar had ik nooit over nagedacht, maar de vraag boeide mij als ‘verhalenfreak’. En het blijkt heel goed te kunnen. Met een beetje hulp van AI en van gezond verstand.

We gaan de verschillende categorieën langs, met verhalen en beelden. Daarbij komen we ontroerende verhalen tegen, maar ook humoristische, moraliserende, geëngageerde. Uiteraard beginnen we bij de teksten in de Evangeliën, die sober en beknopt blijken te zijn. Veel details die ons bekend voorkomen zijn de vrucht van aan- en invulling.

Graag besteed ik met u ook aandacht aan de Kerstverhalen die u van vroeger nog kent.

Willem de Vos (1958) is theoloog, auteur en onderwijsbestuurder. Tot 2023 was hij rector/bestuurder van het Christelijk Lyceum in Veenendaal en daarvoor actief als adviseur, trainer en interimmanager in de publieke sector.

Met een open hart vertelt Marien over zijn geloofsreis, over het overlijden van zijn dochtertje Rebecca (1986), zijn bijna symbolische val in Stockholm (2018), en over hoe liefde, geloof en Gods nabijheid hem telkens weer op de been hielpen. Hij vertelt hoe hij tijdens zijn studietijd God op een andere manier heeft leren kennen. Als een God die dichtbij je staat, en waarmee je dagelijks een relatie mag hebben. Een liefhebbende God, die je om hulp en wijsheid kan vragen, en je omstandigheden verzacht en jou zelfs op onverwachte momenten kan gebruiken om anderen terzijde te staan. Zijn verhaal is geen theologisch betoog, maar een getuigenis van hoe het geloof levend en dragend kan zijn in het echte leven.

Aan de hand van vele fasen en momenten uit zijn leven schrijft Marien open en eerlijk op een luchtige wijze waar God was en op welke wijze Hij in zijn leven een bepalende rol heeft vervuld en nog steeds doet. Het is hierdoor geen complete autobiografie, maar het boek geeft een heldere inkijk in zijn persoonlijke leven. Verschillende fasen komen voorbij, zoals zijn jeugd – en studietijd, zijn geloofsverandering, de ontmoeting met de liefde van zijn leven en de wonderlijke geboorten van hun kinderen. Centraal daarin staat het plotseling overlijden van hun dochtertje Rebecca. Het leven is nadien niet meer hetzelfde. Marien gaat in op zijn zorgen, waarmee hij te maken krijgt. Maar eens te meer mag hij daarin de bijzondere nabijheid van God ervaren. Zo ook tijdens de vele jaren als ambtsdrager binnen de Protestantse Kerk en zijn werkzame leven bij Rijkswaterstaat. Wonderlijk is het ook hoe God de “Scarves in zijn levensreis veranderde in ”Stars” (uitspraak Robert Schuller, Hour of Power)

In een gesprek met ds. Marcel Wielhouwer zullen we de achtergronden belichten, vragen van het publiek beantwoorden en met elkaar persoonlijke ervaringen delen. Ook is het mogelijk om het boek te kopen en te laten signeren. Als u het boek liever eerder wilt lezen dan kunt u een email sturen naar

 Wie is Marien G. Bakker

Ik ben geboren in Rotterdam-Charlois (1953). Toen was geluk nog heel gewoon. Ik groeide op in een goed gereformeerd gezin met een oudere- en jongere broer. Werk voor kerk en omzien naar elkaar en anderen stond centraal in ons gezin. De deur stond altijd voor iedereen open. Ik heb een redelijk onbezorgde jeugd gehad met een zorgzame moeder en een vader, die ondanks zijn drukke baan, veel tijd aan zijn jongens besteedde. Na mijn HBS B opleiding ben ik aan de TU Delft Civiele Techniek gaan studeren met afstudeer richting Verkeerskunde. Ruim 45 jaar geleden trouwde ik met Greetje van Roon en kregen we samen 4 kinderen. Daarnaast zijn we gezegend met inmiddels 6 kleinkinderen. Na afloop van mijn studie in Delft heb ik grotendeels mijn werkzame leven bij Rijkswaterstaat doorgebracht. Eerst op gebied van Verkeersveiligheid en mij later met het stimuleren van Duurzame Mobiliteit bezig gehouden. Sinds 2000 wonen wij in Ede, de gemeente waar ik ook in 1978/1979 mijn militaire dienstplicht vervulde. Zowel in Rotterdam als Ede ben ik vele jaren (24 jaar lang ) als ambtsdrager werkzaam geweest. Eerst vooral als diaken en later als ouderling en scriba. Sinds 2000 zijn we trouwe bezoekers van de Beatrixkerk en lid van de PGE.

Wilt u uw levensverhaal opschrijven, maar u weet niet goed hoe? Of bent u ooit begonnen, maar vastgelopen. Doe dan mee met deze workshop.

Doelgroep Zij die hun levensverhaal willen opschrijven, maar niet goed weten hoe of vastgelopen zijn.

Doelstelling Stappen zetten in het eigen schrijfproces en plezier houden in het schrijven leren van andere (aspirant) schrijvers  

Globale opzet van de bijeenkomsten

• Jouw schrijfproces/waar loop je tegenaan? (top/tip)
• Theorie/informatie
• Korte oefening
• Nabespreking/huiswerk  

Opmerkingen De bijeenkomsten zijn een mix van schrijfcafé (ontmoeting) en schrijfcursus (hoe en wat). De opzet ligt niet vast, werkvorm en inhoud worden afgestemd op de deelnemers. Schrijvers die al aan de slag zijn en aspirant schrijvers zijn beiden welkom.

Cultuurchristendom: omarmen of verachten? Vandaag de dag lijkt het christendom in Europa soms voor het rechts-populistisch karretje te worden gespannen. Autoritaire leiders als Trump en Poetin laten zich graag fotograferen met christelijke leiders en ook politici uit Nederland koesteren graag de christelijke wortels van Nederland als argument tegen de islam. Tegelijkertijd zien we een herwaardering van christelijke praktijken zoals het vasten  of het bezoek aan een klooster en zijn anderen weer zoekende naar universele waarden- afgeleid van het christendom- die ons kunnen samenbinden.

In al deze facetten worden de religieuze vorm en de spirituele inhoud van het christendom van elkaar losgekoppeld. Maar kan dat wel? Kan je de praktijken van het christendom loskoppelen van de inhoud, of andersom, kan je het christelijk geloof los verkrijgen van de vorm?

Aan de hand van inzichten van Hans Küng, Gianni Vattimo en Olivier Roy bespreken we het cultuurchristendom. Moeten we de zogeheten 'cultuurchristenen' afdoen als niet 'ware-gelovigen' die het christelijk geloof alleen gebruiken wanneer het hen uitkomt, of moeten we het cultuurchristendom juist koesteren, omdat het nog belangrijke aanknopingspunten biedt voor het gesprek met mensen buiten de kerk?nbsp; 

In het boek Leviticus hoofdstuk 18 is seksuele omgang met familieleden streng verboden. In het boek Genesis is het omgekeerd, het is juist erg ongewenst dat zonen van de aartsvaders en aartsmoeders huwen met dochters van Kanaän en wordt een partner in de eigen familiekring gezocht, zoals de vrouw voor Isaak in Genesis 24:3 en voor Jakob, Genesis 28:1.

Hoe zit dat nu? Is de bijbel met zichzelf in strijd? Het een óf het ander moet moreel juist zijn. Of is het allebei juist? En helpt dit ons in het beraad over gendervragen van nu?

Leiding: Emeritus prof. dr. Rinse Reeling Brouwer.

'Waar ouder worden waarde krijgt’, Ds. René Rosmolen

We worden steeds ouder, maar velen spiegelen zich aan de dominante waarden van onze maatschappij door zo lang mogelijk jong te willen blijven. Onderweg zijn in de ouderdom is daardoor niet altijd eenvoudig. Zingeving wordt een ontdekkingstocht die zich soms in een soort niemandsland afspeelt.

Wat betekenen al die extra levensjaren? Hoe kijkt de samenleving naar ouder worden, en hoe kijken mensen naar zichzelf? Wat zijn kerntaken van het ouder worden? Welke bronnen van betekenis kunnen worden aangeboord?

Aan de hand van kunstafbeeldingen uit het boek 'Zin in de ouderdom' komen deze vragen aan de orde.

René Rosmolen is geestelijk verzorger in de ouderenzorg en emeritus predikant. Hij is betrokken bij de Bergkerk in Amersfoort, waar hij het project Onder de Vijgenboom, zin in de ouderdom heeft opgezet. Daarnaast werkt hij als beeldend therapeut en kunstenaar, met een praktijk gericht op rouw- en verliesverwerking. www.renerosmolen.nl

Is dat nu achterhaald wanneer de kinderen van Israël later het hele land ‘in bezit nemen’, of blijven ze ook dan vreemdeling? En wat zegt dat bij actuele discussies over zionisme en kolonialisme? Of zegt het daar helemaal niets over?

Leiding Emeritus prof. dr. Rinse Reeling Brouwer.

Het is lastig om met een paar woorden te beschrijven wie Søren Kierkegaard (1813 – 1855) precies was. Was hij theoloog, filosoof of misschien toch vooral een geniaal psycholoog? Hij was in ieder geval een groot schrijver. Tot op de dag van vandaag worden mensen over de hele wereld door zijn teksten aan het denken gezet. En wat hij zelf nog belangrijker zou vinden: ze putten er inspiratie en hoop uit. Bijvoorbeeld doordat hij ons opmerkzaam weet te maken op hoe zelfs zoiets als angst ons dichter bij onszelf, bij de ander en bij God kan brengen. 

Deze avond staat in het teken van een kennismaking met Kierkegaard. Naast het nodige over zijn leven, gaan we onder andere in op het thema angst. Wat hij daarover te zeggen heeft, is namelijk misschien wel actueler dan ooit.

De inleider is Geert Jan Blanken. Hij is zijn leven lang al gefascineerd door de opmerkelijke Deen en heeft een vijftal boeken over de filosoof geschreven. Van 'Kierkegaard in gewone taal' (2020) is inmiddels een zesde druk in omloop en recent verscheen 'Wakkere Wijsheid. Kierkegaards lessen in opmerkzaamheid'.

Op 10 november start er een leeskring over Kierkegaard, zie programma verderop in het jaar.

Het Schrijverscafé is ontmoeting tussen schrijvers, lezers en toekomstige schrijvers. Deze avond staat in het teken van de novelle ‘Over Leven’ van Bennekommer Egbert van der Stouw. Het boek biedt een mooie opstap naar de Veertigdagentijd en Pasen. Wim Drost zal Egbert interviewen over zijn werk voor de Protestantse Kerk, zijn schrijverschap en motivatie voor het schrijven van dit verhaal. Ook zal Egbert iets uit zijn boek voorlezen.

Bibliodrama is een manier om spelenderwijs te ontdekken wat een bijbelgedeelte voor jou betekent. Tijdens een bibliodrama-avond is een bijbelgedeelte altijd het uitgangspunt. Door middel van een vaste methode van inleving in de verschillende personen, een rol kiezen en die uitbeelden, dialoog en spel leggen we de verbinding tussen de personen in het bijbelverhaal en onze eigen ervaringen. Bibliodrama is meer dan het naspelen van een verhaal. Het gaat om de wisselwerking tussen de tekst en onze persoonlijke situatie en de maatschappij waarin we leven. Een nagesprek over het bijbelgedeelte is altijd onderdeel van de avond. Zo wil bibliodrama op creatieve en speelse wijze bijdragen aan ons persoonlijke geloofsleven en onze plek in de bredere maatschappelijke ontwikkelingen. 

Het Schrijverscafé is ontmoeting tussen schrijvers, lezers en toekomstige schrijvers.

Deze avond staat schrijver en Edenaar Han Pol in het middelpunt. Wim Drost zal hem interviewen over zijn werk als docent, zijn schrijverschap en de ervaringen die hij heeft in het begeleiden van mensen die hun levensverhaal willen schrijven.  Ook zal Han iets uit zijn eigen werk voorlezen en voorbeelden laten zien.

Het lukt de Duitse theoloog Tilmann Harberer op toegankelijke wijze te schrijven over de schepping, het kwaad in de wereld, Jezus als de Christus, de mens als raadsel, de eeuwigheid en de christelijke liefde. Zijn boek bevat prikkelende hoofdstukken die, ook als je er niet zomaar in meegaat, stuk voor stuk de moeite waard zijn. Hier is de christelijke traditie creatief in gesprek met − wat hij noemt − de metamoderne tijd. Dat maakt dit boek uitermate geschikt voor Godzoekers die tegen een stootje kunnen. 

Eerder schreef Harberer met twee collega’s het in Duitsland zeer populaire ‘God 9.0’, waarin zij de spirituele groeikansen van het christendom verkennen.

Inleider ds. Jan Offringa

Dominee Offringa verbindt bijbelse inzichten met ideeën uit de bewustzijnsfilosofie, de moderne natuurkunde en hedendaagse spiritualiteit. Zo ontstaat een prikkelende en vernieuwende kijk op God, de mens en de wereld.

Jan Offringa stond als predikant in ’s-Graveland, Veenendaal-West, Kesteren en Wijk bij Duurstede. Hij was vijf jaar voorzitter van ‘Op Goed Gerucht’, een beweging van moderne protestantse theologen en is hoofdredacteur van liberaalchristendom.nl. Bij zijn emeritaat in 2024 verscheen ‘Frank en vrij geloven’, met als slot een hoofdstuk over ‘Grenzeloos God’. 

Onder doorbraakprotestanten versta ik die protestanten die, aansluitend op de Tweede Wereldoorlog, kozen voor publieke betrokkenheid bij de sociaal-democratie en die vanaf 1946 deelnamen aan de totstandkoming en de uitbouw van de Partij van de Arbeid, die in 2026 opging in de nieuwe partijformatie Progressief Nederland.

De doorbraak was een poging om te komen tot de verbreding van een sociaal-democratische abeiderspartij (die tot 1946 ook zo heette: SDAP) naar een sociaal-democratische volkspartij. Daarmee zouden de oude levensbeschouwelijke en partijpolitieke scheidslijnen van de verzuiling moeten worden doorbroken. Vandaar dat deze beweging de doorbraak werd en wordt genoemd. Maar ook hadden deze doorbraakprotestanten (samen met anderen) een duidelijke visie op vernieuwing van de (met name Nederlandse Hervomde) Kerk, die een belijdende kerk diende te zijn met een nadrukkelijke aandacht voor de vraagstukken van de Nederlandse (en internationale) samenleving.

In hoeverre is hun denken relevant en inspirerend voor actuele ontwikkelingen op het gebied van ‘kerk en staat’, religie en politiek?

Jos Aarnoudse werkt vanaf 2023 aan een promotieonderzoek over dit onderwerp aan de PThU en is in 2027 wel zover dat hij in het kader van het Edes leerhuis het nodige erover kan delen.

Blind vertrouwen” Het is mooi als je dat kunt, maar niet altijd makkelijk. Hoe doe je dat in deze verwarrende tijd vol veranderingen? Een hapklaar antwoord op die vraag heeft kleinkunstenares Charlotte Glorie niet. Wél daagt ze ons in haar originele luisterliederen en sketches uit om samen met haar, met vallen en opstaan, de weg naar meer vertrouwen te bewandelen. Charlotte heeft vaak weinig keus: omdat zij niets ziet, kan ze in veel gevallen niet anders dan zich overgeven aan een onbekende situatie of aan de mensen om haar heen en er maar blind op vertrouwen dat het goed komt. En… last but not least, blijft ze ondanks alle grimmigheid in de wereld geloven in een God die ze, net als wij allemaal, niet ziet. Ze komt hem tegen in de natuur, in de kleine, onverwachte geschenken van het dagelijks leven, in bijzondere ontmoetingen, in de onvoorwaardelijke liefde en zorg van mensen voor elkaar en in de manier waarop zijzelf en anderen met haar visuele beperking omgaan. Haar voorstelling stemt tot lachen en nadenken. Het is een feest van herkenning én verrassing voor iedereen met een open blik.

Charlotte Glorie schrijft al haar teksten en melodieën zelf en begeleidt zichzelf aan de piano. De muziek van al haar liederen ligt goed in het gehoor en is tegelijk verrassend. Haar teksten zitten vol woordspelingen en onverwachte wendingen. Charlotte verzorgt zo’n vijftig voorstellingen per jaar voor publiek in kerken, congrescentra, verenigingsgebouwen, zorginstellingen en kleine theaters. Elk optreden is uniek, omdat ze het leuk vindt om in te spelen op reacties vanuit de zaal en op de situatie van het moment.

Na haar optreden zijn haar cd’s “Op het gevoel”, “Geen probleem” en “Als het weer kan”, evenals haar verzamelbundels “Zoals Zij” en “Feest van nieuw leven en oud jaar” verkrijgbaar, als aandenken aan deze inspirerende, afwisselende bijeenkomst.

Op deze leerhuisavond ‘Literair bijbellezen’, samen met de Evangelisch-Lutherse Kerk Ede, buigen we ons over de vertelkunst in het evangelie verhaald door Marcus. Het evangelie dat sinds Advent 2026 op het rooster staat (‘B-jaar’). Een gedeelte uit het begin van dit evangelie gaan we lezen, volgens de principes van Jan Fokkelman: "Vertelkunst in de Bijbel". We kijken naar de opbouw en vervolgens hoe de tekst op die manier de toehoorder meeneemt ‘naar binnen toe’.

Wil je zo mogelijk een eigen voorkeursbijbel meenemen? Ter plekke is de vertaling van de Naardense bijbel voorhanden.

Gerda van de Haar (1965) is lid van de Lutherse Kerk van Ede. Zij is opgeleid in de literatuurwetenschap, promoveerde op 'De affectieve plot' en werkt bij uitgeverij Skandalon.

Peter Verbaan is predikant van de Nieuwe Kerk (PKN)

Karel de Krijger zal eerst iets vertellen over vasten in de Bijbel. Hij is de schrijver van het boekje Creatief vasten, culinair dagboek voor de veertigdagentijd. Daarna vertelt diëtiste Anke de Boer over vasten met voeding:

• Vasten met voeding in het verleden;
• intermitting fasting;
• het maken van je eigen keuzes. 

Daarna wordt aandacht besteed aan vasten op een andere manier :

• Bewuster leven;
• Minder social media, tv en inernet gebruik;
• Andere keuzes maken voor een betere wereld.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde de familie Ten Boom hun woning in een schuilplaats voor Joden en verzetsleden die voor de nazi’s vluchtten. Casper en zijn dochters Betsie en Corrie hielpen, samen met de BéJé-groep, honderden mensen onderduiken en redden waarschijnlijk ongeveer 800 levens.

Op 28 februari 1944 werd de familie verraden en gearresteerd. Verborgen onderduikers achter een geheime muur bleven echter ongevonden en konden later ontsnappen. Vader Casper stierf kort daarna in de gevangenis.

Betsie en Corrie kwamen via kamp Vught in concentratiekamp Ravensbrück terecht. Ondanks het zware lijden bleven zij spreken over Gods liefde en hoop.

Betsie overleed in het kamp, maar Corrie overleefde en reisde daarna jarenlang de wereld rond met een boodschap van geloof, vergeving en hoop.

Zoals gebruikelijk gaan we met het Paasprojectkoor weer een werk voor koor en orkest instuderen. Dit jaar is als hoofdwerk gekozen voor het Jubilate van Dan Forrest. Mogelijk dat we daarnaast nog iets anders instuderen. Ook zal het orkest en het kamerkoor een zelfstandig werk instuderen.

Dan Forrest’s Jubilate Deo brengt het wereldwijde aspect van de traditionele Psalm 100-tekst tot leven, “O verheugt u in de Heer, alle landen,” door het in zeven verschillende talen te vertalen en gebruik te maken van een breed scala aan muzikale invloeden.

Jeroen Windmeijer (1969, Delft) is cultureel antropoloog van huis uit, met een bijzondere fascinatie voor Zuid-Amerika. Hij is een boeiende en onderhoudende verteller. Zijn optreden verraadt zijn jarenlange ervaring als docent Godsdienst en Maatschappijleer op een middelbare school. Acht jaar geleden gaf hij zijn baan op om zich volledig op het schrijverschap te richten. In circa elf jaar tijd publiceerde hij een kleine twintigtal boeken, waaronder:

• de Leiden-trilogie
• de Zuid-Amerika-trilogie
• de Sterke Vrouwen-trilogie (i.s.m. cultuurhistoricus Jacob Slavenburg)
• de Ryevaar-trilogie (i.s.m. auteur Tjarko Evenboer)
• de Delft-trilogie

Hij verkocht meer dan 300.000 boeken en zijn werk is in vijf talen vertaald.  

Windmeijers boeken laten zich het best omschrijven als religieus-historische thrillers. Ze spelen zich af in het hier en nu, maar er is altijd een bepaalde link met het verleden. Vaak spelen thema’s uit het Oude – en Nieuwe Testament een rol. In de eerste plaats zijn het spannende verhalen die de lezer in zijn ban houden, maar daarnaast zijn de boeken goed onderbouwd. Windmeijer speelt een knap spel met feit en fictie, hij kleurt witte vlekken in de geschiedenis op een aannemelijke en onderhoudende wijze in.

Foto is gemaakt door Eelkje Colmjon

Bestel een gesigneerd exemplaar via: https://jeroenwindmeijer.nl/uitgaven/

Wie draagt bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat iedereen voldoende en gezond voedsel krijgt?

Neem een kind van twee jaar. Zo’n kind kan niet zelf bepalen wat het eet of waar voedsel vandaan komt. De eerste verantwoordelijkheid ligt natuurlijk bij de ouders. Maar zij staan er niet alleen voor. Ook boeren, producenten, supermarkten en alle mensen die voedsel maken, verkopen en aanbieden spelen daarin een rol. Zodra ons handelen invloed heeft op anderen, krijgt het een morele kant. Of mensen verantwoordelijk zijn, hangt samen met drie vragen: wat weten ze, wat kunnen ze en wat willen ze? Iemand kan pas echt verantwoordelijk worden gehouden wanneer hij begrijpt wat er nodig is, de mogelijkheid heeft om te handelen en bereid is keuzes te maken. In de inleiding Ethiek en Eten staat deze ethische kant van ons dagelijks handelen centraal. Aan de hand van het voorbeeld van voedsel en zorg wordt duidelijk dat moraal niet iets abstracts of ver weg is, maar verweven zit in gewone keuzes van elke dag. Vaak denken we daar nauwelijks over na, terwijl bijna al ons handelen gevolgen heeft voor anderen. Daarnaast komt de vraag aan bod waarom mensen eigenlijk moreel handelen. Heeft ethiek te maken met religie en geloof? Lange tijd werd moraal vooral gezien als gehoorzaamheid aan regels die door God gegeven zouden zijn. Tegen die traditionele opvatting is later kritiek ontstaan. Ethiek gaat namelijk niet alleen over regels volgen, maar ook over nadenken, verantwoordelijkheid nemen en zorg hebben voor anderen.

Inleider: dr. Peter Blokhuis, hij studeerde filosofie aan de VU Amsterdam en is betrokken bij de Stichting Christelijke Filosofie. 

Mariken van Nieumeghen en Maarten Luther - een denkbeeldig middeleeuws gesprek als spiegel voor vandaag.

De antwoorden van Luther klinken vandaag alleen nog in kerken - de antwoorden van Mariken klinken daarentegen in geseculariseerde vorm nog overal. Wat kan het luisteren naar het gesprek tussen Mariken en Maarten ons vandaag aan inzichten opleveren?

Onze tijd wordt door de raad voor volksgezondheid en samenleving 'hypernerveus' genoemd. Mensen, vooral jongeren, bezwijken geregeld onder de druk die ze ervaren. Vinden we in dit middeleeuws gesprek misschien bruikbare antwoorden?

In 1515 rolt in Antwerpen een exemplaar van Mariken van Nieumeghen van de persen. Het betreft een populair verhaal over een jonge vrouw die zeven jaar samenleeft met de duivel en samen met hem veel zielen voor de hel weet te winnen. Na die zeven jaar breekt ze met de duivel en zoekt ze een weg van herstel: hoe kan ze weer tot genade komen? Wat is er nodig om vrij te worden van deze grote schuld?

Dat blijkt een weg van in ieder geval 24 jaar strenge boete - en mogelijk duurt het zelfs langer. Het boekje dat haar verhaal vertelt sluit af met een oproep van de hoofdpersoon aan de lezers om, net al zij, ernst te maken met de boete en nauwgezet en toegewijd te leven voor God.

In 1517 - twee jaar dus nadat het oudste exemplaar van het Marikenverhaal gedrukt werd - slaat een monnik enkele honderden kilometers verderop een reeks stellingen aan waarmee hij ongewild een proces in gang zet dat we vandaag de Reformatie noemen. Het gaat natuurlijk om Maarten Luther. Juist op de vragen waar Mariken mee worstelt geeft hij compleet andere antwoorden. 

In het nogal provocatief essay De crisis van het narratieve (2023) geeft filosoof Bjung-Chul Han een tot nadenken stemmende analyse. De digitale datamaatschappij laat complexe verhalen niet toe. Zij is gericht op consumptie, vermaak en gemak. Wat betekent dit voor onze grote geloofsverhalen?

Als bron van ons christelijk geloof dienen Bijbelse verhalen. Zij voeden geloofsinzicht, corrigeren, geven oriëntatie in leven en moraal. Kortom: zij zijn de basis voor ons geestelijk leven. Dat mag voor een oudere generatie kerkmensen nog opgaan, voor onze samenleving zijn deze verhalen als oriëntatiebronnen verdampt. De grote verhalen, waar het christendom bij hoort, lijken uitgewerkt. De digitale technieken heeft onze wijze van communiceren en vertellen zo beïnvloedt dat verhalen omgevormd zijn tot korte statements die eerder ons zelf of onze bubbel bevestigen dan gemeenschap stichten.

‘Storytelling is storyselling’ geworden, vindt de filosoof Byung-Chul Han in een essay uit 2023. Hij vindt dat vertellingen tot informatiestromen zijn gereduceerd die tot hapklare consumptieartikelen zijn verworden. Liever ‘likes’ dan echte confrontatie. Dit soort ontkrachte verhalen verbinden niet, in tegendeel: zij isoleren mensen resp. groepen van elkaar. Zij zijn hijgerig, kortstondig, hollen uit en maken eenzaam.

Graag wil ik dit boeiende en scherp gestelde essay van Han met u bespreken met de vraag, wat we ervan leren voor ons ‘kerkelijk’ vertellen van ons Bijbels geloofsverhaal in een wereld van narratieve schuim.

Wie het wil lezen: Byung-Chul Han, De crisis van het narratieve (De nieuwe wereld) 2025 (vierde druk)

Inleider: dr. Rainer Wahl is emeritus predikant PKN

Tijdens deze leeravond ontdekken we hoe de Bijbel, Gods omgang met de wereld tekent, als een goddelijke komedie. Vol omkering, genade, kwetsbaarheid en verrassende hoop.

Humor en geloof lijken vaak tegenover elkaar te staan. Snel wordt lachen gezien als iets lichts of oppervlakkigs, terwijl geloof juist ernstig zou moeten zijn. Toch kent de christelijke traditie van begin af aan een diep komische structuur. Niet omdat het geloof de werkelijkheid ontkent, maar omdat het Gods verrassende omkering van menselijke verwachtingen verkondigt. In de Bijbel gebeurt dat voortdurend: de laatsten worden de eersten, zwakheid blijkt kracht, dwazen spreken wijsheid, en juist in de gestalte van een gekruisigde openbaart zich Gods overwinning. De christelijke “komedie” is daarom geen goedkope vrolijkheid, maar een verhaal om in te leven dat een bron van hoop biedt voor leven in een tragische wereld, beheerst door crisis.

Humor, satire, spel en vreugde functioneren daarbij niet als randverschijnselen, maar als vormen waarin geloof geleefd en verbeeld wordt. Tijdens deze leeravond verkennen we hoe deze komische dimensie zichtbaar wordt in de Schrift, in kunst en liturgie, en in het dagelijkse leven van gelovigen. We staan stil bij thema’s als ironie, satire, vreugde, kwetsbaarheid en hoop, en ontdekken hoe lachen soms juist ruimte opent voor waarheid, zelfkennis en vernieuwing. Want waar Gods toekomst doorbreekt, krijgt niet de wanhoop, maar uiteindelijk de vreugde het laatste woord.

dr. Jan Martijn Abrahamse is docent systematische theologie en ethiek Christelijke Hogeschool en docent ethiek, Baptisten Seminarium/VU Universiteit,  Amsterdam.  Boek The Comedy of Christian Faith: A Theological Account Jan Martijn Abrahamse verschijnt medio november 2026.

Het werk is volgens Sofia Goebaidoelina niet kerkelijk, maar diep menselijk, religieus. Vanuit haar orthodoxe achtergrond ziet zij Passie niet zonder Pasen. Zij verbindt alle teksten van ‘Johannes’ met elkaar: Evangelie, Apocalyps en de Brieven. Dat maakt het werk bijzonder gelaagd, schrijnend, teder, kortom: indrukwekkend en ontroerend.

Sofia was een diep gelovige vrouw die al vroeg gefascineerd was door muziek en vooral door klanken. Een heel leven komt samen in dit indrukwekkende werk van deze Russische componist. Het was gecomponeerd voor het Bach-jaar 2000.

Dr. Rainer Wahl (emeritus predikant PKN): Wat mij als theoloog bijzonder intrigeert is haar insteek: ‘dit is geen kerkelijk werk, maar is menselijk, diep menselijk, religieus’. Bijzonder ook haar opzet om niet alleen een Passie te componeren, maar ook een Pasen. En wederom heel origineel doet zij dit op basis van alle Johanneïsche geschriften: Evangelie, Apocalyps en Brieven. De klanken zijn soms overweldigend in hun verscheurende kracht, dan weer zijdezacht als vleugels van een libel. Zij roept een eigen muzikale én geestelijke wereld op voorbij de wereld van onze gewoontes. Zij confronteert ons met het mysterie van de mensenzoon, de hele mensheid: de levensstrijd in lijden, sterven en opstaan, intiem en universeel. ‘In den beginne was het Woord en het Woord was bij God en het Woord was God.’ Deze openingszin gaat als een rode draad door het hele werk heen.

Het geloof waarmee je bent opgegroeid, past soms niet meer bij wie je nu bent. Vragen, twijfel en kritiek kunnen verwarrend zijn en zelfs leegte geven. Je bent daarin niet alleen.

De Franse filosoof Paul Ricoeur beschrijft een weg die veel mensen herkennen. Eerst is er het vanzelfsprekende geloof van vroeger. Daarna komt de fase van twijfel en kritische vragen: waarom geloof ik eigenlijk wat ik geloof? En wat blijft er over als oude zekerheden wegvallen? Dat kan een moeilijke en soms pijnlijke zoektocht zijn.

Maar volgens Ricoeur is er ook een nieuwe stap mogelijk: een andere, meer open manier van geloven. Niet terug naar vroeger, maar opnieuw leren kijken naar oude woorden, verhalen en ervaringen.

Tijdens deze avond neemt Jaap Marinus je mee in die zoektocht. Met verhalen, persoonlijke anekdotes en muziek ontdekken we hoe geloof opnieuw betekenis kan krijgen — juist wanneer je het niet meer krampachtig probeert vast te houden.

Jaap Marinus is predikant in de Parkstraatgemeente in Arnhem, een samenwerkingsverband van Remonstranten en Vrijzinnig Protestanten.

In navolging op haar boek ‘God is … om over na te denken’ schetst ds. Agnes Gilles in haar nieuwe boek 12 beelden van Jezus.

Op deze introductieavond nodigt ze ons eerst aan de hand van beelden, woorden en liederen uit om met haar mee te kijken naar Jezus.

De tweede helft van de avond is er alle ruimte om vragen te stellen en samen na te denken over wat Jezus voor jouw leven betekent.

 Charlotte Salomon (1917–1943) was een Duits-Joodse kunstenares van wie het leven even tragisch als buitengewoon was.

Geboren in Berlijn groeide zij op in de schaduw van verlies en politieke terreur. Toch schiep zij in die duisternis een van de meest aangrijpende kunstwerken van de twintigste eeuw. Tussen 1941 en 1943, in ballingschap aan de Franse Rivièra, creëerde Salomon “Leben oder Theater?"– een autobiografisch kunstwerk van maar liefst 700 gouaches. Met woord, beeld en muziek verweven vertelt zij het verhaal van haar eigen leven. Haar jeugd, haar liefdes, de zelfmoorden die haar familie teisterden en haar zoektocht naar zingeving als kunstenares in een wereld die haar wilde uitwissen.

Het werk is uniek in zijn opzet – het combineert schilderkunst, tekst en muzikale verwijzingen tot iets wat je een tegenwoordig een graphic novel zou kunnen noemen. Het is een daad van verzet, een roep om herinnerd te worden en ook een getuigenis dat het waard is om gezien en gehoord te worden.

In september 1943 werd Charlotte Salomon gearresteerd en gedeporteerd naar Auschwitz. Ze was 26 jaar oud en zwanger. Ze overleefde de oorlog niet.

Graag neemt ds. Jan Minnema (predikant te Zeist) u mee om onder de indruk te raken van de nalatenschap van Charlotte Salomon.

Drie avonden: maandagen 25 januari 2027, 15 februari 2027 en 8 maart 2027.

Elke avond één Bijbeltekst en één meditatie-techniek, als middel, om op zoek te gaan naar de betekenis van de Bijbeltekst voor jouw leven. Een rijke bron van wijsheid.

In april kwam de Beraadgroep Geloof en Kerkelijke Gemeenschap van de Raad van Kerken met een uitgebreide verklaring over de houding die de raad inneemt tegenover (uiterst) rechtse bewegingen in maatschappij en politiek. De in de Raad vertegenwoordigde kerkgenootschappen nemen stelling tegen wat zij ‘cultuurchristendom’  noemen: dat zich beroept op ogenschijnlijk christelijk-conservatieve waarden (en normen), terwijl er hooguit sprake is van een religieus sausje over een ideologie die wezensvreemd is aan het christendom.

De Raad pleit voor een goede inleiding in kerk en geloof; bovenal voor ‘discipelschap’ - de bereidheid je te laten (om)vormen tot nieuwe mensen.

We lezen de verklaring, wegen haar en zoeken naar de onderbouwing en achtergronden - met een schuin oog op bewegingen in Duitsland en de VS (Faithful America). En wie weet is er inmiddels iets over Gaza te zeggen……..

ds. G.H. Westra is emeritus predikant PKN

Deze eerste avond wordt er ingegaan op het herkennen van psychisch lijden. Over de verantwoordelijkheid die je kunt voelen en het begrenzen ervan en hoe en wanneer je moet doorverwijzen. Deze avond wordt vooral plenair ingevuld.

Hulp aan mensen die het moeilijk hebben, kan veel van je vragen. 

De tweede avond (18 februari 2027) zoomen we daarom in op hoe je in pastorale gesprekken in contact blijft met jezelf, de ander en met God.  Om wat dieper op de inhoud in te kunnen gaan, zal er deze avond voor het grote deel in kleine groepen worden gewerkt.

Deze avonden zijn los te beoeken. Wilt u beide avonden bezoeken, dan graag voor allebei aanmelden.

Het is inmiddels vijftig jaar geleden dat Karel Deurloo en Nico Bouhuijs hun legendarische boekje "Taalwegen en dwaalwegen" publiceerden. Zij stelden dat veel bijbelse kernwoorden in de loop der tijd waren verstoft, “overwoekerd door onze christendommelijke aanpassingstechniek”, zoals zij dat treffend formuleerden.

Daarom gingen zij op zoek naar deze woorden in hun oorspronkelijke biotoop: die van Tenach en Evangelie.

Vijftig jaar later is er alle aanleiding om opnieuw op zoek te gaan naar, en te luisteren naar, deze bijbelse kernwoorden — de zogeheten Stichwörter. Veel van deze woorden zijn in onbruik geraakt of in vergetelheid verdwenen. Des te meer reden om ze af te stoffen en opnieuw te laten glanzen.

Onder het motto: de tekst mag het zeggen, de woorden mogen spreken. Op de achtergrond klinken daarbij stemmen mee van Barth en Miskotte.

 G.H Westra is emertuspredikant PKN

Hulp aan mensen die het moeilijk hebben, kan veel van je vragen. Deze tweede avond zoomen we daarom in op hoe je in pastorale gesprekken in contact blijft met jezelf, de ander en met God. Om wat dieper op de inhoud in te kunnen gaan, zal er deze avond voor het grote deel in kleine groepen worden gewerkt.

De wereld wordt overspoeld met beelden van geweld en lijden én veranderingen in het klimaat. Die indringende beelden raken me. Ze leiden soms tot actie en geven dikwijls een machteloos gevoel. Ook persoonlijk beleven mensen ingrijpende, pijnlijke ervaringen.

In beeldende kunst vind ik troost en uitdaging. Niet alleen de schoonheid, maar ook het prikkelen van de fantasie, het anders kijken naar de werkelijkheid: kunst helpt me beter te zien wat van waarde is, het moeilijke toe te laten in mijn binnenwereld en niet weg te kijken. Zo kom ik op het spoor van mogelijkheden en grenzen. Ik ontdek een betrokkenheid, die me inspireert.

Veel vrouwelijke kunstenaars hebben in hun leven dreiging, geweld en onrust ervaren en doorleeft, anderen stellen vragen bij het vanzelfsprekende van ons leven. Zij verstaan de kunst vormen te vinden die mij anders en intenser laten kijken naar de wereld buiten en binnen mij.

In drie avonden ‘Beelden van onrust en hoop’ wil ik met u stilstaan bij de kunst van Louise Bourgeois, Marlène Dumas en Germaine Richier. Elke bijeenkomst staan een aantal kunstwerken van een van deze kunstenaars centraal. We kijken er samen naar, delen onze indrukken en ik geef een toelichting.

Soms onverwachts word je getroffen door het verhaal van een ander. Zo’n verhaal roept beelden op die je emotioneel raken met gevoelens van verdriet, woede, onmacht, vreugde, verlangen of hoop.

Met verf, fotomateriaal of een eigen geschreven gedicht maken we een schilderij of collage over het verhaal dat ons heeft geraakt. Aansluitend nemen we de tijd om hetgeen we gemaakt hebben met elkaar te bekijken en te delen.

Voor de workshop krijg je een stuk schilderbord van 34 x 36 cm.

De bekendste regel van Emily Dickinson (1830-1886) gaat over de hoop. In Nederlandse vertaling: Hoop is het ding met veren, dat neerstrijkt in de ziel.

Maar veel meer regels heeft deze Amerikaanse dichteres gewijd aan thema’s als dood en onsterfelijkheid. Dit cluster van onderwerpen noemde ze wel haar flood-subject: een thema (of cluster van thema’s) waarover ze wel moest schrijven omdat het haar overspoelde met  beelden en gedachten. Dickinson werd geboren en opgevoed in het puriteinse Amherst van de 19e eeuw en dat is soms te merken. Maar opvallender is dat ze als dichteres (en als vrouw) de ruimte neemt om op afstand naar deze traditie te kijken. Dat levert vaak verrassende perspectieven op, want dan krijgen woorden als “dood” en “onsterfelijkheid” (en bij gevolg ook “leven”) een andere betekenis, omdat ze eigen ervaringen verkent. En dat is voor ons als lezers van haar poëzie een ingang om ook te rade te gaan bij eigen ervaringen en verlangens.   Na een inleiding op het thema en op het leven en werk van  Emily Dickinson zullen we deze middag in gesprek gaan over leven, dood en onsterfelijkheid aan de hand van enkele gedichten van Dickinson (in Engels met vertaling ernaast). Hoe moeten we deze gedichten begrijpen? En hoe beïnvloeden ze onze eigen kijk op leven, dood en onsterfelijkheid?  

Renée van Riessen (1954) is filosoof en dichter. Ze doceerde filosofie aan de PThU (Kampen/Groningen) en aan de Kunstacademie in Zwolle, en was van 2011 tot 2020 bijzonder hoogleraar christelijke filosofie aan de Universiteit Leiden. Samen met Gerard Rothuizen en Anthony Runia schreef ze in 1989 het boek Aan de Jabbok. Religie en rebellie in de poëzie van Emiliy Dickinson (Kok, Kampen) Recenter verschenen: De ziel opnieuw, over innerlijkheid, inspiratie en onderwijs (2013) en Van zichzelf bevrijd. Levinas over transcendentie en nabijheid (2019), en haar laatste dichtbundel: Het komende leven (2023), alle bij Uitgeverij Sjibbolet in Amsterdam. 

Hoe vast zit u, zit jij, aan bepaalde klassieke vooronderstellingen?

De bekende en gewaardeeerde Londense predikant Samuel Wells – vicar van St. Martin-in-the-fields en hoogleraar christelijke ethiek aan Kings College – heeft een uitdagend nieuw boek geschreven. 

Deze keer geen mooie verzameling aansprekende preken, maar hij gooit een flinke steen in de kerkelijke vijver. Heeft de christelijke traditie niet veel te eenzijdig geleerd dat Jezus Christus naar de wereld is gekomen om onze zonden? Is er niet al te veel en eenzijdig gefocust op het menselijke tekort?nbsp; Was het niet Gods bedoeling dat hij vanaf den beginne Gods overvloedige goedheid zichtbaar zou maken?

Anders geformuleerd: Was Christus, zoals bijvoorbeeld Prof. Van Ruler leerde, Gods noodmaatregel?

Of leren bijbelse, historische en theologische stemmen anders? En wat dan precies? En wat betekent dat als je bent opgevoed met: Jezus is voor jouw zonden gestorven? Was het misschien anders gelopen, ook in de protestantse traditie, wanneer in plaats van Thomas van Aquino eerder Bonaventura was gevolgd?

En wat betekenen deze vragen en mogelijke verschuivingen voor de kerkelijke praktijk en de verkondiging van vandaag?;

Inleiding: ds. Peter Verbaan, predikant van de Nieuwe Kerk Ede

Er zijn veel zingevingsvragen waarop iedereen op zijn/haar tijd worstelt. ‘Wat is de zin van mijn leven’ is er zo één. De vraag ‘waar doe ik het allemaal voor’, kan ons op allerlei momenten overvallen.

Wij nodigen iedereen die een zinvol gesprek wil voeren uit in ons ‘Zingevingscafé’ in De Open Hof.

Onder het genot van een glaasje (waarvan de kosten voor eigen rekening zijn) brengen wij jullie met elkaar in gesprek over zin geven en zin vinden, over leven en dood, met het doel te ontdekken wat jouw leven de moeite waard maakt. 

Het kerkelijk jaar begint met de Adventstijd, de vier zondagen omvattende periode voor Kerstmis, waarin de komst van Christus (Kerstmis) wordt afgewacht. Een periode van inkeer en bezinning, want slechts door ‘s mensen zondigheid was de komst van Christus noodzakelijk geworden. In Bachs Leipzig werd gedurende deze periode dan ook geen concertante kerkmuziek gemaakt, wat de cantor gelegenheid bood zijn voorbereidingen te treffen voor de zware Kerst-twaalfdaagse, van Eerste Kerstdag tot en met Driekoningen; daarin moesten, afhankelijk van de weekdag waarop Kerstmis viel, op maximaal zeven zondagen cantates worden uitgevoerd, waarvan vijf met feestelijke allure.

Alleen op de eerste Adventszondag werd nog een cantate uitgevoerd. In het jaar van zijn 'koraalcantates' kiest Bach voor 3 december 1724 het eerste koraal uit de Lutherse gezangbundel (die ook het kerkelijk jaar volgt): Nun komm, der Heiden Heiland. Dat lied is een omdichting door Martin Luther (1524) van een oudkerkelijke, niet-gregoriaanse hymne, geschreven door Ambrosius (339-397, bisschop van Milaan); het wordt wel beschouwd als het oudste kerstlied. De eerste regel van dit Latijnse lied, Veni redemptor gentium ('gentium' = 'van de volkeren'), maakt duidelijk dat Heiden hier niet ‘heidenen' betekent maar ‘volkeren'. Tien jaar eerder, in 1714 in Weimar, schreef Bach al een cantate die dezelfde titel heeft (BWV 61) maar geen koraalcantate is. In BWV 62 volgt Bach alle acht verzen van het koraal: het eerste en laatste couplet letterlijk naar tekst en melodie in openings- en slotkoor, en de ´binnenverzen´ - zoals in alle koraalcantates - in vrije omdichtingen tot aria's en recitatieven. Bachs voor die parafrases verantwoordelijke tekstdichter, vermoedelijk de voormalige conrector van de Thomasschule, Andreas Stübel, raadpleegde klaarblijkelijk ook Ambrosius' origineel, dat hij soms dichter benaderde dan Luther.

Het kerkelijk jaar begint met de Adventstijd, de vier zondagen omvattende periode voor Kerstmis, waarin de komst van Christus (Kerstmis) wordt afgewacht; een periode van inkeer en bezinning, want slechts door ‘s mensen zondigheid was de komst van Christus noodzakelijk geworden. In Bachs Leipzig werd gedurende deze periode dan ook geen concertante kerkmuziek gemaakt, wat de cantor gelegenheid bood zijn voorbereidingen te treffen voor de zware Kerst-twaalfdaagse, van Eerste Kerstdag tot en met Driekoningen; daarin moesten, afhankelijk van de weekdag waarop Kerstmis viel, op maximaal zeven zondagen cantates worden uitgevoerd, waarvan vijf met feestelijke allure.

Alleen op de eerste Adventszondag werd nog een cantate uitgevoerd. In het jaar van zijn 'koraalcantates' kiest Bach voor 3 december 1724 het eerste koraal uit de Lutherse gezangbundel (die ook het kerkelijk jaar volgt): Nun komm, der Heiden Heiland. Dat lied is een omdichting door Martin Luther (1524) van een oudkerkelijke, niet-gregoriaanse hymne, geschreven door Ambrosius (339-397, bisschop van Milaan); het wordt wel beschouwd als het oudste kerstlied. De eerste regel van dit Latijnse lied, Veni redemptor gentium ('gentium' = 'van de volkeren'), maakt duidelijk dat Heiden hier niet ‘heidenen' betekent maar ‘volkeren'. Tien jaar eerder, in 1714 in Weimar, schreef Bach al een cantate die dezelfde titel heeft (BWV 61) maar geen koraalcantate is. In BWV 62 volgt Bach alle acht verzen van het koraal: het eerste en laatste couplet letterlijk naar tekst en melodie in openings- en slotkoor, en de ´binnenverzen´ - zoals in alle koraalcantates - in vrije omdichtingen tot aria's en recitatieven. Bachs voor die parafrases verantwoordelijke tekstdichter, vermoedelijk de voormalige conrector van de Thomasschule, Andreas Stübel, raadpleegde klaarblijkelijk ook Ambrosius' origineel, dat hij soms dichter benaderde dan Luther.

Allemaal van harte welkom deze vesper met ons mee te vieren!

In een mensenleven zijn er gebeurtenissen die indruk maken en die je bewust en vaak ook deels onbewust met je mee draagt. In ons dagelijks leven staan we daar vaak niet zo snel bij stil.

We zijn bezig met de dingen van de dag, die op dat moment onze aandacht vragen.

Ons eigen leven herbergt vaak veel meer kennis dan dat we onszelf bewust zijn. Echte levenskennis die we hebben opgedaan, gewoon door te leven. Er komen vanzelf dingen op je pad, gebeurtenissen die je zorgvuldig hebt gepland, maar ook die zich soms zomaar patsboem opdringen in je leven. Was je alleen met je beleving of kon je deze delen? Wat gaf je kracht om verder te gaan en wat bood troost?

Op deze Bespreek Het Samen bijeenkomst willen we samen de tijd nemen om bewust stil te staan bij deze persoonlijke gebeurtenissen.

Vragen die we ons daarbij gaan stellen zijn:

• Wat waren die momenten in mijn leven, die mijn levenslijn deden stijgen of juist dalen?;
• Wanneer vonden zij plaats op mijn levenslijn?;
• Wat maakte dat ik juist kon stijgen?;
• Wat gaf mij steun en kracht daarbij?;
• Was God erbij, zowel bij de toppen als de dalen? En hoe merkte je dat?;
• Wat helpt mij in de toekomst, nu ik weet waar ik voorheen kracht aan heb ervaren?
• Wie wil er samen met mij de uitdaging aangaan om terug te blikken op je eigen leven?

In verbinding met elkaar kun je wellicht ontdekken welke krachtbronnen er voor jou al zijn en waren.  En wie weet leren we uit eigen én gedeelde ervaring van anderen ook weer inspiratie voor ons toekomstig stukje levenslijn.

Janine Donselaar is GZ-psycholoog, systeemtherapeut en supervisor. 

Nadat mijn vrouw en ik het Pieterpad hadden afgerond ben ik in 2023 in Maastricht begonnen aan de Camino. Ik had toen ongeveer 2400 km voor de boeg. Dit najaar hoop ik halverwege te zijn en kijkend naar mijn leeftijd weet ik niet of ik Santiago de Compostella wel zal halen. Maar voor mij is dit niet het ultieme doel geweest. Ik ben vooral geïnspireerd door de ervaringen van Wouterus en Greetje Beekhuis en Bart Schoemaker. Ik hoop u deze avond aan de hand van mijn verhaal en foto’s mee te nemen op mijn reis waarin ik de volgende vragen probeer te beantwoorden :

Doe je dit alleen als sportieve prestatie of doe je dit vanuit een religieuze overweging of doe je deze inspanning ter nagedachtenis aan een zieke of overleden dierbare of ook omdat je zelf ernstig ziek bent? Er komt wel wat wilskracht bij kijken vooraf en ook tijdens de reis. Je zult momenten van grote vreugde en lichtheid ervaren, maar ook momenten kennen dat je de moed laat zakken. Hoe kom je daar doorheen? Welke mensen ontmoet je en spreek en je en wat leer je ervan?

In 2013 is het boek Tijdsurfen van Paul Loomans op mijn pad gekomen. Voor mij is het de manier geworden om vanuit rust te kunnen werken en mij niet meer te laten overspoelen door alles wat er in werk op me afkomt.  Ik ben weer baas over mijn tijd en ga hier op een hele natuurlijke manier mee om. Zo blijf ik met plezier en energie aan het werk. Dat gun ik iedereen! 

Wil je ook ervaren hoe je vanuit rust kunt werken? Doe mee aan de interactieve workshops. Om het rustig te kunnen doen, verspreid ik de workshop over 2 avonden. 

12 oktober 2026 Gedeelde Eenzaamheid Antwoorden op maatschappelijke vraagstukken die decennialang voldeden, hebben aan zeggingskracht ingeboet. Bovendien heeft de voortgaande digitalisering weliswaar de hele wereld binnen ons bereik gebracht, maar tegelijkertijd onze omgang met elkaar anoniemer gemaakt. In het sociale domein plaatsen wij solidariteit tegenover eenzaamheid.

18 januari 2027Lichtende Duisternis De winnaarsmentaliteit ‘succes is je eigen verdienste’ levert ook verliezers op: falen heb je aan jezelf te danken. Voor kwetsbare mensen zijn de tekenen van deze tijd niet gunstig. Op het spirituele vlak ondernemen wij een zoektocht naar lichtpunten.

12 april 2027 Kunst raakt Muziek De uitspraak van Leonard Cohen vormt een leidraad in onze zoektocht: ‘There is a crack in everything, that’s how the light gets in.’ Het gaat niet om het verheerlijken van imperfectie, maar om het besef dat door scheuren en gaten het licht naar binnen kan vallen. Wat waardeloos en nutteloos lijkt, kan schoonheid in zich dragen en bron zijn van nieuw leven.

Zomer 2027 (12 juli of 13 september) Kunst raakt Literatuur De kunsten zijn bij uitstek geschikt om zicht te bieden op een andere werkelijkheid. Niet alleen gebruikt de kunstenaar de kracht van verbeelding om een nieuwe realiteit te scheppen, maar de werking van kunst is ook dat het de beschouwer kan beroeren. In het tijdschrift Speling worden actuele thema's verdiepend en van een spirituele kant bezien. Zoals je laten raken, strijden voor gerechtigheid en tot rust komen, macht en gezag, rijkdom in lichaam en geest. Iedere drie maanden komt het tijdschrift Speling uit, met diepgravende, onderzoekende, aftastende artikelen van boeiende auteurs. De avonden worden gepland  op 7 september, 12 oktober, 18 januari, 12april. 

Bastiaan Ragas komt met een voorstelling die raakt, prikkelt en je overtuigingen op z’n kop zet. Een zoektocht terug naar de oudheid, verhalen die al duizenden jaren met ons meereizen en elke keer weer onwaarschijnlijk prachtig en confronterend blijken te zijn. Hij vertelt Bijbelverhalen zoals je ze nog nooit hebt gehoord.

Met muziek en humor komt hij dichtbij het publiek, samen met een tegenspeler, de Bijbel, muzikant en een flinke dosis positief tegengif. Voor gelovigen én nieuwsgierige sceptici.

Kaarten €27,50 via Cultura: https://cultura-ede.nl/agenda/bas-ragas-277553/

Een complete avond uit: Een kaartje biedt namelijk niet alleen toegang tot de voorstelling; maar is ook inclusief bewaakte garderobe, een kop koffie of thee voorafgaand aan de voorstelling én een drankje naar keuze in de pauze of na afloop.

Jongerenkorting Ben je onder de 25 jaar? Dan kun je op vertoon van je legitimatie in de week voorafgaand aan de voorstelling een kaartje kopen voor de studenten/jongerenprijs van € 10,-.

Cinematografisch portret gebaseerd op de continue 'ademhaling' van de Wadden, tegen een decor van licht, mist, wind, water en land. De film observeert het in- en uitademen van de getijden en de terugkomende cycli en contrasten van de natuur, het licht, het geluid en de mens. De film roept de vraag op of de Waddeneilanden tot het water of het land behoren, maar bovenal geeft het vorm en betekenis aan het bestaan van het Waddengebied en haar inwoners.

Regie:  Pieter-Rim de Kroon Acteurs: Birgit Wildeman, Johann Petersen, Eva Kok Documentaire 102 Minuten

Kaarten via Cultura.

Volop genieten Een kaartje is inclusief garderobe, een kopje koffie of thee voorafgaand aan de film én een drankje naar keuze na afloop.

Regisseur Wim Wenders brengt een poëtisch portret van zijn generatiegenoot Anselm Kiefer. De film toont hoe Kiefers jeugd in het naoorlogse Duitsland zijn monumentale kunstwerken heeft gevormd. We zien de kunstenaar aan het werk met as, lood en vuur in zijn reusachtige ateliers in Frankrijk. Om zijn levensloop te verbeelden, speelt zijn zoon Daniel Kiefer de kunstenaar op jongere leeftijd. Na afloop leidt pastor Ben Piepers het nagesprek, waarin er alle ruimte is om indrukken en gedachten samen te bespreken.

Volop genieten: Een kaartje is inclusief garderobe, een kopje koffie of thee voorafgaand aan de film én een drankje naar keuze na afloop.

Daniel heeft in een jeugdinstelling gezeten waar hij een erg gelovig man werd. Wanneer hij de inrichting verlaat, komt hij terecht in een dorpje waar hij vriendschap sluit met de lokale predikant. Wanneer deze onverwachts afwezig is, neemt Daniel de rol van priester op zich en voert hij enkele omstreden lessen in.

Regie: Jan Komasa       Acteurs: Bartosz Bielenia, Aleksandra Konieczna, Eliza Rycembel 115 min

Kaarten via Cultura

Volop genieten: Een kaartje is inclusief garderobe, een kopje koffie of thee voorafgaand aan de film én een drankje naar keuze na afloop.

Prabha, een verpleegkundige uit Mumbai, wordt in verwarring gebracht wanneer haar vervreemde echtgenoot opeens weer contact zoekt. Ondertussen zoekt haar jongere kamergenote Anu een manier om de volgende stap in haar geheime relatie te kunnen zetten. Als de twee vrouwen de drukte van de stad tijdelijk achterlaten om een nabijgelegen kustplaats te bezoeken, ontstaat daar eindelijk de ruimte om gehoor te geven aan hun diepste verlangens.

Regisseur: Payal Kapadia Cast: Kani Kusruti, Hridhu Haroon, Divya Prabha, Chhaya Kadam 118 min

Kaarten via Cultura.

Volop genieten: Een kaartje is inclusief garderobe, een kopje koffie of thee voorafgaand aan de film én een drankje naar keuze na afloop.

Zoals gebruikelijk gaan we met het Paasprojectkoor weer een werk voor koor en orkest uitvoeren. Dit jaar is als hoofdwerk gekozen voor het Jubilate van Dan Forrest.

Dan Forrest’s Jubilate Deo brengt het wereldwijde aspect van de traditionele Psalm 100-tekst tot leven, “O verheugt u in de Heer, alle landen,” door het in zeven verschillende talen te vertalen en gebruik te maken van een breed scala aan muzikale invloeden.

Vier met ons de vesper mee waarin we liederen zingen van Huub Oosterhuis, die we deze dag hebben ingestudeerd.

Door de eeuwen heen putten mensen kracht en troost uit de psalmen.

Een Texelse zeemansvrouw schreef tussen 1776-1780 liefdevolle brieven aan haar man, varend op de Oost. Zij zocht bemoediging en troost in de psalmen.

Dietrich Bonhoeffer hield in de benauwende jaren 1933 – 1945 koers met behulp van psalmen. Volgens hem staat in de Psalmen niet wat je moet doen, maar ze inspireren wel tot verantwoordelijk handelen en een keuze maken.

Recenter gaven Nederlandse gevangenen uiting aan hun aanvaarding en herstel door o.a. Psalm 11 met eigen woorden weer te geven.

De Psalmen, maar ook Job, zijn unieke boeken in de Bijbel vanwege het directe gesprek daarin van de mens met God. En wat te denken van de uitspraak: veel machthebbers wereldwijd bots(t)en frontaal op Psalm 119: ‘Hoe lief heb ik uw wet’ (vs 97).

We brengen je in verbinding met kunst door letterlijk te ervaren wat deze werken met je doen. Zittend of liggend in een kunstwerk, ontdek je kunst niet alleen met je hoofd, maar met je hele lijf.  Zo word je onderdeel van de kunstwerken in plaats van toeschouwer. En dat geeft een totaal nieuwe beleving aan het kijken naar kunst!

We brengen je in verbinding met kunst door letterlijk te ervaren wat deze werken met je doen. Zittend of liggend in een kunstwerk, ontdek je kunst niet alleen met je hoofd, maar met je hele lijf.  Zo word je onderdeel van de kunstwerken in plaats van toeschouwer. En dat geeft een totaal nieuwe beleving aan het kijken naar kunst!

We lopen ongeveer anderhalf uur samen zonder te spreken.  Met onze zintuigen op scherp kunnen we de omgeving optimaal ervaren en ons ermee verbonden voelen.  Op een paar punten wordt een tekst of gedicht voorgelezen en er is een individueel meditatiemoment. De wandeling voert grotendeels over onverharde paden. Wie dat wil kan na afloop nog wat drinken en/of napraten.

We lopen ongeveer anderhalf uur samen zonder te spreken. Met onze zintuigen op scherp kunnen we de omgeving optimaal ervaren en ons ermee verbonden voelen.  Op een paar punten wordt een tekst of gedicht voorgelezen en er is een individueel meditatiemoment. De wandeling voert grotendeels over onverharde paden. Wie dat wil kan na afloop nog wat drinken en/of napraten.

De Tarot wordt ook wel ‘de vrouwelijke Bijbel’ genoemd. De term vrouwelijk verwijst naar de beeldtaal die in de Tarot gehanteerd wordt. In de reguliere Bijbel is gekozen voor het ‘mannelijke’ woord en de Tarot spreekt door middel van het ‘vrouwelijke’ beeld. Ook wordt de Tarot van oudsher ‘de Bijbel voor de armen’ genoemd. 

De Tarot is al een eeuwenoud instrument en in tijden dat niet alle mensen al konden lezen, was de beeldtaal met haar symbolen en archetypen een prachtige manier om levensthema’s centraal te stellen. In die tijden konden dus wel de rijken lezen, de armen nog vaak niet…In deze lezing gaat Peter Samwel (’53) in op de overeenkomsten en verschillen tussen de Tarot en de Bijbel en zijn apocriefen. Het kost veel minder moeite dan vaak verondersteld om beide zienswijzen, van zowel het woord als van het beeld, met elkaar te verbinden. 

Het traditionele christendom van de middeleeuwen wilde de zin en betekenis van de Tarot beperken, te meer omdat de kerkelijke geestelijken toen wel inhoudelijk invloed hadden op de woordelijke uitgaven van de Bijbel, maar hun stempel niet op dezelfde manier konden drukken op de beeldtaal van de Tarot. Zo kon het gebeuren dat het gebruik van uiteindelijk álle kaartspellen door de Christelijke kerken in onze cultuur in een kwaad daglicht werd gesteld, in sommige kerken zelfs tot op de dag van vandaag.

 Zo beschouwd verbeeldt de Tarot een authentieke levensfilosofie, die nauw verbonden is met de taal van de Bijbel. Het is buitengewoon boeiend om in deze zin de Tarot en de Bijbel naast elkaar te leggen, juist in deze tijd van spirituele openheid en – vernieuwing.   Peter heeft daar zijn boek ‘Enkel het Ene’ aan gewijd.

De lezing is bedoeld voor diegenen die geboeid zijn door het leven van Jezus, een leven dat al vanaf het begin van onze jaartelling een Pad van Inwijding wil zijn voor de hele mensheid. Vanuit respect voor het grote voorbeeld dat Jezus voor zovelen is, staan Tarot & Bijbel in deze lezing dus centraal.

Peter heeft onder andere gewerkt als voorganger bij Vrijzinnigen Bennekom, is opgeleid als geestelijk verzorger en ondersteunt mensen bij levensvragen. 

Het boek is een eerlijk en open relaas over het verlies van haar man, over de rouw, over de positie en ruimte die je inneemt in een relatie, in je gezin, in de maatschappij. Een verhaal dus over eenzaamheid, angst en de keuzes die we maken uit liefde. Maar ook hoe je afscheid neemt van iemand die je gaandeweg al bent kwijtgeraakt. Het huis vormt een metafoor voor hun samen leven. Iedere kamer staat symbool voor een aspect van dit leven en - gaandeweg - biedt het ook uitzicht op het zonder partner doorleven en het maken van nieuwe keuzen.

Citaat: ‘Het huis toonde zich onbarmhartig nu ik de ruimte voelde om echt te kijken. Zoals het lichaam spreekt als je goed luistert, zo sprak ook het huis: het maakte zichtbaar hoe ons huwelijk zich had ontwikkeld tot aparte levens. Ik moest in gesprek met het huis om me er weer op mijn plaats te voelen’.

Om rustig en diepgaand met elkaar te kunnen spreken gaan we uit van 7 max 10 deelnemers. Zowel vrouwen als mannen zijn welkom.

Liesbeth Blanken zal het gesprek begeleiden. Het is fijn, maar niet noodzakelijk als je het boek gelezen hebt, want we zullen ook fragmenten samen lezen. 

De adventstijd is een periode van verwachting en voorbereiding. In aansluiting op de digitale retraite van ignatiaansbidden.org organiseert Bespreek Het Samen een ontmoetingsgroep in de vorm van een luistergesprek.

Deelnemers volgen thuis de digitale retraite en ontvangen dagelijks een mail met een Bijbeltekst, een korte meditatie en vragen ter overweging. Daarnaast komen we wekelijks samen.

In deze bijeenkomsten staat het luistergesprek centraal. Dat betekent dat we elkaar de ruimte geven om te vertellen wat de teksten en de stilte met ons doen, en dat we vooral ook oefenen in luisteren. Niet om tot conclusies te komen, maar om samen stil te staan bij de weg die we gaan.

Zo kan de adventstijd een tijd worden van verwachting, aandacht en gedeelde stilte.

De 40-dagentijd is een periode van inkeer en voorbereiding op Pasen. In aansluiting op de digitale retraite van ignatiaansbidden.org organiseert Bespreek Het Samen met Mirjam Holverda een ontmoetingsgroep in de vorm van een luistergesprek.

Deelnemers volgen thuis de digitale retraite en dagelijks ontvangen zij een mail met Bijbeltekst een korte meditatie en vragen ter overweging. Elke week komen we met een kleine groep samen bij Mirjam thuis.

In deze bijeenkomsten staat het luistergesprek centraal. We nemen de tijd om te vertellen wat ons bezighoud en wat we onderweg tegenkomen en we oefenen ons in luisteren naar elkaar. 

Zo kan de 40-dagentijd een weg worden van aandacht, stilte en verbondenheid.

Myra van der Jagt zingt met haar koren de prachtigste liederen, zoals het lied Abide with me en Dona Noba Pacem- a prayer for peace. 

Gjeilo probeert in de Sunrise Mass de ontwikkeling van het meest transparante en ruimtelijke naar iets volstrekt aards en tastbaars tot stand te brengen. Hij werkt toe van iets vaags en onschuldigs naar iets emotioneels en dramatisch en brengt dit geheel naar een warm en stevig hoogtepunt. Zijn Sunrise Mass is een metafoor voor menselijke ontwikkeling van kind naar volwassene. Het werk is volgens Gjeilo ook te interpreteren als een spirituele reis: hij wil in zijn muziek een positieve ontwikkeling laten zien, waarin conflicten en dissonanties als het ware transcenderen en je verder brengen. Dit doe je niet door te vermijden, maar door er doorheen te gaan, zegt hij. Kunst heeft de kracht ons dichter bij onszelf te brengen. Daar gelooft hij in. Dat is wat hij hoopt te bereiken met de Sunrise Mass.

Deze mis is voor het eerst uitgevoerd in november 2008 in Oslo. Gjeilo noemt het een Symphonic Mass for Choir and String Orchestra.

Gjeilo verdeelde de mis in vieren en gaf elk deel een Engelse titel; - deel 1 is ‘The Spheres’ – Kyrie,  - deel 2 ‘Sunrise’ (Gloria), - deel 3 heet ‘The City’ (Credo) - deel 4 ‘Identity & The Ground’ (Sanctus & Agnus Dei).

Johannes Brahms deed decennia over zijn Eerste symfonie, maar na de première werd die spottend Beethovens Tiende genoemd. Die kritiek verstomde na de Tweede symfonie, waarin hij volledig zijn eigen stem vond. Het is een hoogtepunt van de romantische symfonische muziek. Brahms componeerde het werk tijdens een zonovergoten verblijf in de Oostenrijkse bergen. De Tweede symfonie is dan ook vrolijk, positief en lieflijk. 

Het christelijke kindertheater ONWIJZ komt weer naar Ede! Dit keer speelt zij de voorstelling ‘Binnenstebuiten’ die is gebaseerd op het verhaal over de verloren zoon en de wachtende Vader (Lucas 15).

Vliegende dobbelstenen, rennende olifanten, lianen en een mysterieuze paraplu; het komt allemaal bij elkaar in de  voorstelling Binnenstebuiten, die vol truc zit, toffe spellen, toneel, humor en interactie. Ga mee op ontdekkingstocht en ervaar het avontuur zelf!

We ontdekken dat we altijd bij God mogen komen, wie je ook bent en wat er ook is gebeurd. God ziet jou en je bent door Hem geliefd!

In vier bijeenkomsten lezen we over de cultuurcrisis in Luthers tijd, over zijn eigen strijd om het geloof weer terug te brengen naar de ‘gewone man’, over zijn worsteling met radicaliteit en realiteitszin en ook hoe hij zelf veranderde en zijn leven in de waagschaal stelde. En we leren hoe dit ons vandaag verder kan brengen.

1: De crisis in de kerk: in Luthers tijd en in onze tijd

2: Luthers doel: Christus weer centraal stellen

3: Luthers weg: radicale ideeën en bedachtzame praktijk 

4: De identiteit van kerk en van gelovigen: ontvankelijk leven

Deelnemers hebben de beschikking over een zorgvuldig samengestelde reader (pdf) met een selectie van paragrafen uit Luthers werk en aanvullende hedendaagse teksten.

Bij Godly Play worden verhalen verteld op een speelse manier, waarbij allen mee gaan doen – eerst gezamenlijk, vervolgens ieder voor zich op een creatieve manier.

Irma Visser beeldt uit en wij doen mee. We zitten in een kring op kussens en voor wie wil is er een stoel. Er is ruimte voor stilte. 

Het laatste half uur is er gelegenheid voor individuele creatieve verwerking - veel materiaal aanwezig. Deze verwerking blijft voor ieder persoonlijk. 

We sluiten af in de kring. 

[Omdat we op kussens zitten, nemen deelnemers vaak hun sloffen mee.]

3 nov – Noach

12 jan – De grote familie: Abraham & Sara en hun tocht door de woestijn

2 mrt – Exodus

20 april – De tien woorden

Afzonderlijk opgeven voor elke avond!

De woedende meute die in januari 2021 het Amerikaanse Congres bestormde droeg kruisen, christelijke vlaggen en spandoeken met Jesus saves. Voor God, volk en vaderland. Op een vreemde manier lijkt het christendom verstrengeld geraakt met radicaal-rechtse idealen. Rechtse populisten flirten opzichtig met het geloof. Thierry Baudet spreekt over ‘onze fantastische religie’. Tegelijk voelt een deel van de conservatieve christenen zich aangetrokken tot het gedachtegoed van bodem en bloed. Christelijke partijen nemen rechts-populistische retoriek en standpunten over. Hoe komt dat?

Sander Rietveld groeide op in een orthodox-protestants milieu in de Biblebelt. Met verbazing ziet hij rond Forum voor Democratie en PVV oude bekenden uit deze wereld terug. Waarom laten zij en andere christenen zich meenemen op de populistische muziek? Rietveld onderzoekt zijn eigen verleden en duikt in christelijke netwerken. Hij neemt radicaal-rechtse groeperingen en internationale geldstromen onder de loep om het verbond tussen gelovigen en rechtse populisten bloot te leggen. Die zoektocht voert de lezer langs calvinistische geldschieters, evangelische eindtijdpredikers en katholieke sektes die dromen van een christelijk Rijk.

Sander Rietveld is politicoloog en werkt als onderzoeksjournalist voor het televisieprogramma Zembla. Hij maakte uitzendingen over de Russische connecties van Thierry Baudet en over de financiële handel en wandel van Donald Trump.

In een gesprek over geloof zei een keer iemand lachend tegen mij “Jij gelooft, maar ik denk zelf na”. En niet zo lang daarna hoorde ik iemand zeggen: “Ik hou niet van geloof, ik ga graag uit van de dingen die we weten”.

U kent dit soort uitspraken wel. Ze komen krachtig over en ze ruiken naar moderniteit.  Ze zijn voor ons een uitnodiging om na te denken of ons geloof wel rationeel is en hoe we omgaan met het begrip “God” en met de zelfopenbaring van “God”.

Maar er is ook een andere kant aan deze uitspraken: Welk levensconcept hebben mensen eigenlijk die niet gelovig zijn? En ook wij zelf, voorzover we niet religieus zijn? Wat drijft ons, als wij niet door Godsgeloof worden aangestuurd? En zijn onze seculiere levensbeschouwingen inderdaad rationeler?

Als leraar Godsdienst op een middelbare school ben ik elke dag met leerlingen bezig. We hebben het dan over levensovertuigingen. Over traditionele overtuigingen, over de grote godsdiensten, over de eigen overtuigingen. Het is opvallend, dat juist veel leerlingen die niet religieus zijn heel erg onbekend zijn met de bronnen van het eigen denken. Juist in seculiere kringen gaat men ervan uit dat de eigen gedachten rotsvast waar zijn en honderd procent rationeel.

Een ruime meerderheid van mijn leerlingen is bijvoorbeeld hedonist. Zo zijn ze door hun ouders ingewijd. Ze geloven in deze overtuiging en ze volgen ook de geloofspraxis, maar ze hebben het woord ‘hedonist’ nog nooit gehoord. Ze denken dat ze normaal zijn.

Deze avond scannen we het gedachtegoed van verschillende soorten hedonisme (Nederland is gidsland hedonisme), maar ook van verschillende soorten humanisme, en het machistisch vitalisme

Bij Godly Play worden verhalen verteld op een speelse manier, waarbij allen mee gaan doen – eerst gezamenlijk, vervolgens ieder voor zich op een creatieve manier.

Irma Visser beeldt uit en wij doen mee. We zitten in een kring op kussens en voor wie wil is er een stoel. Er is ruimte voor stilte. 

Het laatste half uur is er gelegenheid voor individuele creatieve verwerking - veel materiaal aanwezig. Deze verwerking blijft voor ieder persoonlijk. 

We sluiten af in de kring. 

[Omdat we op kussens zitten, nemen deelnemers vaak hun sloffen mee.]

1.      22 sep – Schepping

2.      3 nov – Noach

3.      12 jan – De grote familie: Abraham & Sara en hun tocht door de woestijn

4.      2 mrt – Exodus

5.      20 april – De tien woorden

Afzonderlijk opgeven voor elke avond!

Bij Godly Play worden verhalen verteld op een speelse manier, waarbij allen mee gaan doen – eerst gezamenlijk, vervolgens ieder voor zich op een creatieve manier.

Irma Visser beeldt uit en wij doen mee. We zitten in een kring op kussens en voor wie wil is er een stoel. Er is ruimte voor stilte. 

Het laatste half uur is er gelegenheid voor individuele creatieve verwerking - veel materiaal aanwezig. Deze verwerking blijft voor ieder persoonlijk. 

We sluiten af in de kring. 

[Omdat we op kussens zitten, nemen deelnemers vaak hun sloffen mee.]

2 mrt – Exodus

20 april – De tien woorden

Afzonderlijk opgeven voor elke avond!

Bij Godly Play worden verhalen verteld op een speelse manier, waarbij allen mee gaan doen – eerst gezamenlijk, vervolgens ieder voor zich op een creatieve manier.

Irma Visser beeldt uit en wij doen mee. We zitten in een kring op kussens en voor wie wil is er een stoel. Er is ruimte voor stilte. 

Het laatste half uur is er gelegenheid voor individuele creatieve verwerking - veel materiaal aanwezig. Deze verwerking blijft voor ieder persoonlijk. 

We sluiten af in de kring. 

[Omdat we op kussens zitten, nemen deelnemers vaak hun sloffen mee.]

20 april – De tien woorden

Afzonderlijk opgeven voor elke avond!

Bij Godly Play worden verhalen verteld op een speelse manier, waarbij allen mee gaan doen – eerst gezamenlijk, vervolgens ieder voor zich op een creatieve manier.

Irma Visser beeldt uit en wij doen mee. We zitten in een kring op kussens en voor wie wil is er een stoel. Er is ruimte voor stilte. 

Het laatste half uur is er gelegenheid voor individuele creatieve verwerking - veel materiaal aanwezig. Deze verwerking blijft voor ieder persoonlijk. 

We sluiten af in de kring. 

[Omdat we op kussens zitten, nemen deelnemers vaak hun sloffen mee.]

12 jan – De grote familie: Abraham & Sara en hun tocht door de woestijn

2 mrt – Exodus

20 april – De tien woorden

Afzonderlijk opgeven voor elke avond!

Elke woensdag om 18.45 uur zijn er vespers in de lutherse kerk. Na een kwartier van inoefenen en voorbereiding worden de vespers gezamenlijk gezongen en gebeden van 19.00-19.30 uur. We oefenen in staande in een kring bij het altaar, en zingen de vespers daarna in twee groepen tegenover elkaar in de kerkbanken in het koor.

De vespers worden uitgevoerd in benedictijnse stijl en de psalmen worden gebeden in de vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde (Abdijboek). Na de stilte wordt het Magnificat gezongen.

Wees welkom om te bidden, te zingen en stil te zijn.

Ingang via de zijdeur van de kerk, open v.a. 18.30 uur (stilte), inoefenen vanaf 18.45 uur.

Elke woensdag om 18.45 uur zijn er vespers in de lutherse kerk. Na een kwartier van inoefenen en voorbereiding worden de vespers gezamenlijk gezongen en gebeden van 19.00-19.30 uur. We oefenen in staande in een kring bij het altaar, en zingen de vespers daarna in twee groepen tegenover elkaar in de kerkbanken in het koor.

De vespers worden uitgevoerd in benedictijnse stijl en de psalmen worden gebeden in de vertaling van Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde (Abdijboek). Na de stilte wordt het Magnificat gezongen.

Wees welkom om te bidden, te zingen en stil te zijn.

Ingang via de zijdeur van de kerk, open v.a. 18.30 uur (stilte), inoefenen vanaf 18.45 uur.

Lezen is meer dan begrijpen wat er staat. Het is ook, en zelfs in de allereerste plaats: ervaren en voelen.

Aan de hand van enkele romanpassages uit het werk van de schrijver Marcel Möring (geboren 1957) kijken we naar de gevoelslaag van wat er wordt verteld. Welke stemming heerst er? Zit daar een ontwikkeling in?

Want naast de ‘gewone’ gebeurtenissen is er altijd een gevoels- en stemmingslaag. Het is verhelderend om je daarvan bewust te zijn wanneer je leest.

Gerda van de Haar promoveerde in maart 2026 te Leiden op de studie De affectieve plot: over de vroege romans van Marcel Möring. Zij is lid van de Lutherse kerk in Ede.

Een avond vol geurige gerechten, mooie gesprekken en inspirerende verhalen. Samen duiken we de keuken in met recepten uit het kookboek van Han Wilmink, ‘s lands bekendste kookdominee. Elk gerecht vertelt een verhaal en verwijst op verrassende wijze naar een Bijbels thema of Bijbelverhaal.

We starten ontspannen met een drankje en een kennismaking. Daarna vormen we kleine kookgroepjes en gaat ieder aan de slag met een deel van het menu.

Terwijl er wordt gesneden, geroerd en geproefd, ontstaan vanzelf gesprekken en ontmoetingen. Bij iedere gang vertellen we iets over de symboliek en het verhaal achter het gerecht. Zo krijgt de maaltijd extra smaak en betekenis.

Samen koken, samen eten, samen verhalen delen — dat wordt een bijzondere avond. Schuift u ook aan?

Zaterdag 22 mei 2027 is de lieddag met de liederen van Huub Oosterhuis waarvoor jullie je hebben opgegeven.

Deze dag wordt gehouden in de Beatrixkerk o.l.v. Myra van der Jagt 

Het programma is globaal:

10.00 start repetitie, graag 10 euro contant meenemen als bijdrage voor deze dag.

12.30 lunch (voor koffie thee en wat lekker wordt gezorgd. Graag wel een lunchpakketje meenemen.)

In de middag repeteren we met de pianist.

16.30 afsluitende Vesperviering, waarin we de ingestudeerde liederen zingen met als voorganger pastor Hans Lucassen. Uiteraard is het leuk als ook veel andere mensen deze vesper met ons meevieren. Je kunt dus iedereen uitnodigen!

Uiterlijk 17.30 sluiten we de dag af.

Deze viering op de derde adventszondag heeft de vorm van het 'Festival of Lessons and Carols' dat in de Anglicaanse Kerk bekend is geworden. Het eerste 'Festival' werd ontworpen door de bisschop van Truro in 1880, maar grote bekendheid heeft deze liturgie pas gekregen sinds de vieringen in de kapel van King 's College (Cambridge), vanaf 1918. Ook buiten Engeland is dit Festival bekend geworden, vooral dankzij de jaarlijkse uitzending door de BBC.

De opzet van de viering is een serie lezingen uit de Bijbel en gedichten ('lessons') die worden afgewisseld door koorzang en samenzang ('carols').

Zoals gebruikelijk, staat in het begin de verwachting van advent centraal en komt later de vervulling van kerst in beeld. 

De liederen die het koor zingt, zijn zeer afwisselend - zoals u van het kamerkoor mag verwachten.

Bij de samenzang zorgen bekende melodieën ervoor dat u allen kunt meezingen.

We wensen u een inspirerende, muzikale dienst toe.